Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği (TMSD) Yönetim Kurulu Başkanı M. Aykut Göymen:
“Dünya ve Türkiye’de Makarna Sektörü”
Makarna, ülkemizde durum buğdayından elde edilen irmiğin su ile karıştırılması ve istenilen biçimler verilip kurutulmasıyla elde edilen yarı hazır gıda maddesidir. Makarnanın kalitesini etkileyen unsurların başında, irmiğin üretildiği durum buğdayının kalitesi gelmektedir.
Türkiye, durum buğdayının gen merkezidir. TÜİK verilerine göre, 2021 yılında ülkemizde 3 milyon 150 bin ton, 2022 yılında ise 3 milyon 750 bin ton makarnalık buğday üretilmiştir.
Makarna sektörü, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarından itibaren Türk Gıda Sanayi’nin lokomotif sektörü olmuştur. Makarna sektörü, 1922 yılında kurulan ilk makarna fabrikasının kurulmasıyla faaliyete geçmiştir. Bu fabrikanın kurulmasıyla birlikte zaten Anadolu ve Türk kültüründe “erişte” olarak var olan ürünün ülkemizde ilk defa sanayi tipi üretimine geçilmiştir. Üretimin küçük işletmelerde ve düşük kapasitelerde yapıldığı bu yılları, büyük işletmelerin kurulduğu ve yüksek kapasiteli makarna üretiminin gerçekleşmeye başladığı 1960-1970 yılları arasındaki 10 yıllık dönem takip etmiştir. Bu dönemde; makarna sektörümüzün kurulu kapasitesi 3 kat artmıştır. 1990’lı yıllar sektörün ciddi anlamda atak yaptığı, daha fazla ihracata yöneldiği ve bununla birlikte iç talebin canlandığı bir dönem olmuştur.
Türkiye’de makarna fabrikaları, coğrafi olarak durum buğdayının yetiştiği Orta Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Batı Anadolu’da yoğunlaşmaktadır. Gaziantep, önemli bir üretim bölgesi olup, Türkiye’deki makarna üretiminin yüzde 51’i burada yapılmaktadır. Türkiye makarna sektörü bugün, 25 Ekim 1993 tarihinde kurulan Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği (TMSD ) öncülüğünde dünya makarna üretimi ve ihracatında ikinci sıraya yükselmiştir. Bu büyük bir başarı öyküsüdür.
Türk Gıda Sanayi’nin lokomotifi olan makarna sektörü, hububattan üretilen gıdalar arasında önemli bir yere sahiptir. Ülkemizde var olan 25 makarna fabrikasının, dünya çapında markalar geliştirmesi sonucunda Türkiye, dünyada “makarnanın marka ülkesi” olmuştur.
Makarna sektörü, ülkemizin tarımsal sektöründe önemli bir yere sahiptir. Doğrudan ve dolaylı yaklaşık 50 bin kişiye istihdam sağlayan sektörümüzün iç ve dış ticaret hacmi birlikte değerlendirildiğinde 2 milyar dolarlık bir ekonomik değeri söz konusudur.
TÜİK verilerine göre, sektörümüz Ocak-Aralık 2023 döneminde 160’tan fazla ülkeye toplam 1 milyon 346 bin ton makarna ihraç etmiştir. Bu ihracat karşılığında ülkemize 905 milyon dolar döviz girişi sağlanmıştır.
Sektörümüzün, 1970 yılında 13 ton ile başladığı ihracatı bugün 1,5 milyon tona yaklaştı. Üretimimizin ve ihracatımızın devamlılığı, istenilen kalite, miktar ve standartta, homojen ve uygun fiyatta hammadde teminine bağlıdır. Ülkemiz toprakları iç piyasaya ve ihracata yönelik hammadde ihtiyacımızı karşılayacak potansiyele sahiptir. Sektörümüz iç pazarla birlikte ihracatımızın tamamını yerli buğdayla yapacak hale gelmiştir. Türkiye, 20 yılın ardından ilk kez 2023 yılında 1 milyon 330 bin ton makarnalık (durum) buğday ihraç etti.
Bugün buğdaydan yapılan sanayi ürünleri içerisinde makarna, üretim miktarı ve beslenmedeki önemi bakımından birinci sırada yer almaktadır. Makarnanın besleyici oluşu, doyuruculuğu, tek yemek olarak yenebilmesi, pişirme kolaylığı, çeşitliliği, kolay hazırlanabilmesi, lezzetli, ekonomik, uzun süre muhafaza edilebilen, sürdürülebilir, bitkisel bazlı bir gıda maddesi olması nedeniyle son yıllarda dünyada buğdayın makarna şeklinde tüketimi sürekli olarak artmaktadır. Makarna, kişinin günlük ihtiyaç duyduğu makro besin öğeleri (karbonhidrat, protein, yağ ) ile birlikte vücut için gerekli olan tüm vitamin ve mineralleri bünyesinde bulunduran tek gıdadır.
Yıllar içerisinde ihracatımızdaki artışa paralel iç tüketimde de meydana gelen artışla birlikte 1990’lı yılların başında 4,3 kilogram olan Türkiye’nin kişi başına tüketimi, 2021 yılı itibariyle 8,5 kilograma yükselmiştir. Bu miktarla; dünyada kişi başına makarna tüketiminde ilk 10 ülke içerisinde 8’inci sırada yer alıyoruz. Bu durumda hem derneğimizin yaptığı çalışmaların hem de halkımızın sağlıklı tüketim konusunda bilinçlenmesinin büyük payı vardır. Hiç kuşkusuz en önemli etken de sektörün kabuk değiştirmesidir. Son yıllarda sektörümüzdeki tüm makarna üreticileri yatırımlarını, teknolojilerini yenileyerek, kapasitelerini önemli oranda arttırdılar. Bu da makarna kalitesine ve çeşitliliğine yansıdı. Dünya pazarlarında rekabet açısından önümüz açıldı, iç tüketimde de halkımıza daha güzel, daha kaliteli ürünler sunabilir hale geldik.
Cumhuriyetimizin 100. yılını kutlamanın verdiği büyük gurur ve mutlulukla, “Türkiye Yüzyılı”nda, dünyanın en istikrarlı gıda tedarikçilerinden biri olmayı sürdürerek ilk günkü heyecanımızla üretmeye, katma değer yaratmaya devam ederek, dünya makarna ihracatındaki başarımızı dünya ihracat liderliğine taşımayı hedeflemiş bulunmaktayız.