Bilim Temelli Gıda Güvenilirliği ve Tüketici Güveni
Gıda güvenilirliğinin sağlanması; bilimsel esaslara dayalı mevzuat, iyi üretim ve hijyen uygulamaları, etkin resmî kontroller, güçlü laboratuvar altyapısı ve tüketicilerin şeffaf, doğru ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmesiyle mümkündür. Üretim yöntemlerinin geliştiği, gıda ticaretinin çeşitlendiği ve bilgiye erişimin hızlandığı günümüzde, gıda kaynaklı risklerin bilimsel verilerle değerlendirilmesi kadar bu değerlendirmelerin topluma açık ve anlaşılır biçimde aktarılması da önem taşımaktadır. Tüketici güvenini güçlendiren bu bütüncül yaklaşım, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğümüzün çalışmalarının temelini oluşturmaktadır.
Genel Müdürlüğümüz bünyesinde yürütülen risk değerlendirme çalışmaları, gıda ve yem güvenilirliğine ilişkin karar alma süreçlerinin bilimsel temellere dayandırılmasına katkı sağlamaktadır. Pestisit ve veteriner ilaç kalıntıları, gıda katkı maddeleri, mikrobiyolojik tehlikeler, bulaşanlar ve birden fazla kimyasal maddeye maruz kalma gibi konular bu çalışmaların başlıca alanları arasında yer almaktadır. Bu süreçte tehlikelerin özellikleri, gıdalarda bulunma düzeyleri ve tüketim yoluyla maruz kalma birlikte ele alınarak insan sağlığı üzerindeki olası etkileri değerlendirilmektedir.
Risk değerlendirme faaliyetlerimizi, üniversitelerden ve araştırma kuruluşlarından alanında uzman bilim insanlarının yer aldığı bilimsel komisyonların katkısıyla yürütüyoruz. Komisyonlarımız; ulusal verileri, uluslararası araştırmaları ve güncel bilimsel değerlendirmeleri inceleyerek bilimsel görüşler hazırlamaktadır. Bu görüşler, mevzuat çalışmalarına, resmî kontrol programlarının planlanmasına ve tüketici sağlığının korunmasına yönelik tedbirlerin belirlenmesine rehberlik etmektedir.
Bilimsel değerlendirmenin sağlam temellere dayanabilmesi için güvenilir ve nitelikli veriye ihtiyaç vardır. Laboratuvarlarımız, bu verinin üretilmesinde önemli bir rol üstlenmektedir. Resmî kontroller kapsamında alınan numunelerde gerçekleştirilen analizler, ürünlerin mevzuata uygunluğunun belirlenmesini sağlamaktadır. Analizlerden elde edilen veriler, izleme çalışmaları ve tüketim bilgileriyle birlikte ele alındığında risk değerlendirme süreçlerini de desteklemektedir. Böylece sahadaki kontroller, laboratuvar çalışmaları ve bilimsel değerlendirmeler birbirini tamamlamaktadır.
Modern cihazlarla donatılmış ve alanında uzman personelin görev aldığı gıda kontrol laboratuvarlarımızın güçlü altyapısını daha da geliştirmeye ve analiz kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Metot doğrulama ve geçerli kılma çalışmaları, yeterlilik testleri, akreditasyon ve kalite güvence uygulamalarıyla analiz sonuçlarının doğruluğunu ve tutarlılığını destekliyoruz. Bu kapasite, mevcut risklerin izlenmesinin yanı sıra yeni ortaya çıkan tehlikelerin araştırılması bakımından da önem taşımaktadır.
Laboratuvarlarda üretilen verilerin bilimsel değerlendirmelere dönüştürülmesi, güncel yöntemlerin izlenmesini ve uluslararası bilgi alışverişini gerektirmektedir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ile yürüttüğümüz iş birliği bu açıdan önemli bir katkı sunmaktadır. Bakanlığımız ile EFSA arasında 2006 yılından bu yana sürdürülen “Aday ve Potansiyel Aday Ülkelerin EFSA’ya Hazırlanması Projesi” kapsamında risk değerlendirme, veri toplama ve risk iletişimi alanlarında bilgi ve deneyim paylaşımı gerçekleştirilmektedir. Bilimsel ağlar, eğitimler ve teknik toplantılar aracılığıyla güncel değerlendirme yöntemlerini takip ediyor, uzmanlarımızın mesleki birikimini geliştiriyoruz.
EFSA ile bilimsel ve teknik düzeyde sürdürdüğümüz iş birliği, tüketici farkındalığını artırmaya yönelik ortak çalışmaları da kapsamaktadır. Bu kapsamda ülkemizin ilk kez 2025 yılında katıldığı Safe2Eat Kampanyası’nda 2026 yılında da yer alarak tüketicilerin gıda güvenilirliği konusunda doğru bilgiye ulaşmasını ve bilinçli tercihler yapmasını destekliyoruz. Türkiye’de 2026 yılı çalışmalarında gıda israfının azaltılması, gıda kaynaklı hastalıkların önlenmesi ve gıdaların güvenilir yöntemlerle hazırlanması konularına odaklanıyoruz. Genel Müdürlüğümüzün sosyal medya hesapları ve Güvenilir Gıda internet sitesi üzerinden yayımladığımız içeriklerle bilimsel bilgiye dayalı açıklamaları ve günlük yaşamda uygulanabilecek önerileri tüketicilerle paylaşıyoruz.
Bilimsel bilginin daha geniş kesimlere ulaşmasında gıda sektörünün ve sektör kuruluşlarının katkısını da önemsiyoruz. İşletmelerin üretimde, kendi kontrol sistemlerinde ve izlenebilirlik uygulamalarında gösterdiği özenin, tüketiciye sundukları bilgilerde de sürdürülmesi ortak güven ortamını desteklemektedir. TGDF ve üye kuruluşlarıyla bilim temelli bilginin yaygınlaştırılması konusunda geliştirilecek iş birliklerini bu açıdan değerli buluyoruz.
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü olarak risk değerlendirme kapasitemizi, laboratuvar altyapımızı ve uluslararası iş birliklerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz. Bilimsel veriyi karar süreçlerine, bu kararların dayanaklarını da anlaşılır bilgiye dönüştürerek toplumla paylaşmayı çalışmalarımızın ayrılmaz bir parçası olarak görüyoruz. Kamu, bilim dünyası, sektör ve tüketiciler arasındaki bu bağın güçlenmesi, gıda güvenilirliğinin korunmasına ve tüketici güveninin kalıcı hâle gelmesine katkı sağlayacaktır.
Dr. Ersin DİLBER
Gıda ve Kontrol Genel Müdürü