Dr. Vet. Ahmet YÜCESAN
ETBİR
Kırmızı Et Sanayicileri ve Üreticileri Birliği
Türkiye’deki üretim ve tüketim verileri?
Ülkemizdeki hayvansal üretim ve tüketim miktarlarını kamu, TUİK aracılığı ile paylaşmaktadır. Güncel verilere göre 2024 yılında büyükbaş hayvan sayısı 16 milyon 555 bin ve küçükbaş hayvan sayısı ile 53 milyon 965 bin dir. Aynı dönemde et tüketimi için 2.200 bin ton sığır ve 600 bin ton koyun eti miktarlarını yayınlamıştır. Toplam resmi üretim miktarlarını 85 milyon kişiye böldüğümüzde, bir önceki yıl 23 kg /kişi-yıl olarak görülse bile bu bilginin sahada çok karşılığı oluşmamaktadır.
Hızla artan karkas fiyatlarının temel nedeni nedir?
Öncelikle son bir yılda dünya genelinde emtia fiyatlarının yükselmiş olduğunu biliyoruz. Buna bağlı olarak özellikle tarımsal ürünlerde normal artışın üzerinde oluşan yükselme dünya genelinde canlı hayvan üretiminde de aynı oranda kendini göstermiştir. Pandemi öncesi AB ülkelerinde ortalama 3.4. – Euro / kg olan sığır karkas fiyatları %40 artarak günümüzde yaklaşık 4.80 Euro/kg fiyatına çıkmıştır. Ülkemizde ise, hem dünya kasaplık hayvan fiyatlarının artması, hem de döviz kurlarında oluşan yükselmesiyle birlikte, yetersiz emtiaya bağlı arz sıkıntısı sonucu son bir yılda ortalama %50 gibi bir artış söz konusu olmuştur. Bu artışların sezon itibari ile Ramazan akabinde turizm hareketliliği beklentisi ile normalin üzerinde ilave %15 gibi bir köpük fiyatın olduğunu değerlendirebiliriz.
Et Süt Kurumu’nun hayvan (besilik kasaplık ve sığır, karkas) ithalatını fiyat artışlarına etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Hayvancılığın sürdürülebilir yapısı ve gelişimi için kamunun denetiminde olması, ekonomik bir prensiptir. Buna bağlı olarak talebin üzerinde bir üretim olduğunda üreticilerin mağdur olmaması için Et Süt Kurumu tarafından müdahale ile hayvan alımı yapılmaktadır. Aynı zamanda iç tüketimde arzın yetersiz kaldığı durumlarda hem fiyatlarını dengelemek hem de ihtiyacı karşılamak üzere ithalat uygulanması devreye girmektedir. Geçtiğimiz haftalarda fiyatlar %30 gibi bir artış göstermiştir. Ancak Et Süt Kurumu’nun bu olguyu daha önceden tahmini ile yapılan ithalat hazırlığını derhal devreye alınarak aşırı fiyat artışının önüne geçilmiş oldu. Üretici maliyet unsurlarını göz önüne aldığımızda fiyatların aşırı baskılanması doğru bir yöntem değildir. Üretimin sürekliliği ve yeterliliği için öncelikle fiyat dengelerinin doğru oluşturulması gerekmektedir. Bu dengenin sağlanması için yapılan bilimsel çalışmalar da piyasaya göre, bir kg süt ile 1,3-1,5 kg yem ve 1kg et ile 20-22 kg yem alınmalıdır.
Hayvancılık üretimi uzun zaman içinde gelişen ve sonuç veren bir üretim modelidir. Öncelikle ülkemizde hayvancılığın sağlam temellere oturması için süt hayvancılığını geliştirmemiz ve gerekiyorsa ihtiyacımızın biraz üstünde süt üretimi yapmamız gerekir. Böylece kriz ve yokluk dönemlerinde canlı stoklarımız ile ihtiyaç karşılanmış olur. Bu sisteminde sağlıklı yürümesi için kamu yıl boyunca fazla gelen çiğ sütü satın alarak süt tozu üretimi yapmalıdır. Böylece ihtiyaç olan besilik erkek hayvanlar yurt içinden temin edileceği gibi süt üretimi de yeterince artacaktır. Kamu, satın alma garantisi ile üretilmiş olan sütü alarak elde ettiği süt tozu ürününü ticari bir emtia olarak değerlendirmeden ihtiyaç halince iç tüketiminde veya ihraç ederek ve hatta 3. Dünya ülkelerine yardım olarak göndererek üretim sürekliliğini sağlamalıdır.